Yunan Mitolojisi: Antik Yunan Tanrıları kahramanları mitleri

Antik Yunan Tanrıları, kahramanları, mitleri ve antik ritüel ve kültüyle Yunan Mitolojisi.

Orfeus’un hikayesi, Truvalı Helen ve Oedipus (Ödipus ya da İdipus olarakta bilinmekte) mitleri Yunan mitlerine sadece bir kaç örnektir.

Orfeus – Giuseppe Cades (1750–1799)

Yunan mitolojisi Antik Yunanistan’ın inanç sisteminin bir parçasıydı. Günümüz tarihçileri mitolojiden yola çıkarak Antik Yunanistan ve Yunan Medeniyeti hakkında bilgi sahibi olmaktadırlar.

Mit (Efsane)

İngilizce myth ve Türkçe mit terimleri Yunanca μύθος (miithos diye okunan) daha çok hikaye anlamına gelen antik Yunanca sözcükten türemişlerdir. Öte yandan Mitolojist (μυθολόγος: mitholoogos) sözcüğü ise hikaye anlatıcısı anlamına gelmektedir. İlk kez Herodot mit sözcüğünü olağan üstü hikaye anlamında kullanmıştır . Plato (Eflatun) ise daha keskin bir tanımlama ile logi ve miti diye iki farklı konsepten bahsetmiştir. Logi dialektik yardımıyla ifade edilebilen durumları, miti ise gerçek olmayan durumları tanımlamakta kullanılmıştır.

Mit genel bir şiir türü değildir. Mitlerin bilinen yazarları yoktur. Kuşaktan kuşağa aktarılmışlardır. Bu yönüyle sözlü şiire benzemektedir. Mitleri kayıt edenler, yazanlar mitlerin bu özelliğine uygun hareket etmişlerdir. Örneğin Plato Atlantis mitinden bahsederken hikayeyi Kritias’dan duyduğunu, onun da amcasından, amcasının da Solon’dan, Solon’un da Mısırda duyduğundan sözetmektedir. Öyleki mitin kaynağını tespit etmek mümkün olmasın.

Yunan Mitoloji’sinin Kaynakları

Yunan mitolojisi hakkında bilgi antik Yunan eserlerinden, tarihi objelerden, yazıtlardan ve kalıntılardan elde edilmiştir. Arkeolojik buluntuların, doğa olaylarının ve yunan edebi eserlerinin karşılıklı modern bilimler tarafından incelenmesi neticesinde, Yunan Mitolojisi, Antik Yunanistan da ya da Antik Yunanistan’ın etki alanında gerçekleşmiş tarihinin ve doğa olaylarının şiirsel bir yansıması olarak nitelendirilmektedir.

Yunan Mitolojisinin Edebi Kaynakları

Bilinen en eski edebi kaynaklar Homeros’un İlyada ve Odise epik şiirleridir. Hesiod, Homeros’un çağdaşı, Theogony (Tanrıların Kaynağı) eserinde en eski Yunan mitleri, dünyanın oluşumu, Titanlar ve Devlerle ilgili bilgiler sunmuştur. Didaktik şiir Ἔργα καὶ Ἡμέραι (işler ve günler) ünlü mitler Pandora, Prometheus, ve 5 çağları içermektedir. Antik Yunan lirik şiiri de mitlerden beslenmiştir. Ünlü lirik şairler Theokritus, Bion, Pindar, Bachilides ve Simonides eserlerinde mitlerden yararlanmışlarır. Lirik şiirde olduğu gibi Antik Yunan Draması da Yunan Mitlerininden yararlanmıştır. Trajedi oyun yazarları Aeshilus, Sofokles ve Evripides’in tiyatro oyunlarının kaynağını antik yunan mitolojisi özellikle Truva savaşları oluşturmuştur. Herodot ve Sikulus gibi tarihciler Yunan coğrafyasını dolaşıp yerel mitleri ve efsaneleri derlemiştirler.

Yunan Mitolojisi Tanrıları

Yunan mitolojisinde tanrılar dünya üzerindeki egemenliklerine göre üç gurupta incelenmektedirler. Bunlar evreni oluşturan daha çok cisimlerle özdeşleştirilen ilk ya da öncül Yunan Tanrıları, öncül tanrıları tahtından eden Titanlar ve Titanları tahtından eden Olimpos tanrılarıdır.

İlk Yunan Mitoloji Tanrıları

Öncül ya da İlk Yunan Mitoloji Tanrıları, Yunan mitolojisine göre evreni oluşturan ilk varlıklar. Aynı zamanda Olimpos tanrılarından önce var olan Titanların ataları.

Theogony adlı esere (M.Ö. 7. yy’da yazılan) göre ilk Yunan Mitolojik Tanrıları şöyledir

Kaos (Haos olarak da okunur ): χάος kelimesi Yunanca boşluk anlamına gelmektedir. Evrenin (Kozmos) oluşumundan önceki biçimsiz boşluktur.

Erebus (Ἔρεβος; Okunuşu Erevos) : Karanlık tanrısı. Hesiod’a göre Yunan Tanrısı Kaos’tan meydana gelmiştir.

Niks (Νύξ): Gece tanrıçası Niks, Kaos’tan meydana gelmiştir. Aitir (Αἰθήρ): Hesiodos’a göre aydınlık tanrısı.

Erebus ve Niks’ten meydana gelmiştir. Ayrıca ”Yüksek Gökyüzü”, tanrıların nefes aldığı hava’nın elemental tanrısıdır.

İmera (Ἡμέρα ): Gündüz’ün tanrıçasıdır. Erebus tanrısı ve Niks tanrıçasından var olmuştur.

Gaya (Γαῖα): Yeryüzü tanrıçası. Titanlar ve Devler Gaya ve Uranüs’ten meydana gelmiştir.

Uranüs (Οὐρανός): Gökyüzü tanrısı. Hesiodos’a göre Uranüs, Gaya’dan var olmuştur.

Urea (Oὔρεα): Dağların elemental tanrısı. Yine Hesiodos’a göre Gaya’dan var olmuştur.

Podos (Πόντος): Denizlerin elemental tanrısı

Tartaros (Τάρταρος ): Plato’ya göre ölümden sonra ölümlülerin cezalandırıldığı yer ve aynı zamanda bu yerin elemental tanrısı.

Eros (Ἔρως): İstek, aşk ve seks’in elemental tanrısı. Hesiodos’a göre ilk Yunan Mitoliji Tanrılarının 4.sü.

İkincil Yunan Mitolojik Tanrıları – Titanlar (Τιτᾶνες)

Titanlar Yunan Tanrıları Gaya ve Uranüs’den meydana gelmiştirler. İlk kuşak Titanlar şöyledir

Okyanus(Ὠκεανός ) : Okyanusların tanrısı.

İperion (Ὑπερίων) : Bazı kaynaklarda güneş tanrısı olarak geçmektedir.

Koios (Κοῖος): Zeka tanrısı

Kronos (Κρόνος): Titanların en genci ve lideri olan tanrıdır. Babası Uranüs’ü tahtından etmiş, sonra da kendi oğlu Zeus tarafından tahtından edilmiş ve Tartaros’da hapis edilmiştir.

Kriyos (Κρεῖος ) : Adından başka hakkında bilgi bulunmayan yunan tanrısı.

İapetos (Ἰαπετός): İşcilik tanrısı.

Mınimosini (Mνημοσύνη) : Hafıza tanrıçası ve ilham tanrıçalarının annesi

Tithis (Τηθύς): Deniz Tanrıçası

Evrifaessa (Ευρυφάεσσα) : Theia olarakta adlandırılan aydınlık tanrıçası.

Fivi (Φοίβη): Ay ile ilişkilendirilen tanrıça.

Rea (Ῥέα): Olimpos tanrılarının (Üçüncü kuşak Yunan mitolijisi Tanrıları) anası olan tanrıça.

Themis (Θέμις): Kutsal düzen, hukuk ve adelet tanrıçası.

İkinci kuşak Titanlar ise şöyledir

İperion’un çocukları:

Eos: Şafak Tanrıçası

Helios (Ἥλιος Hēlios ya da Ήλιος ): Güneş’in material hali.

Selini (Σελήνη): Ay’ın material hali.

Koios’un çocukları:

Lito (Λητώ)

Asteria (Ἀστερία)

İapetos’un çocukları:

Atlas (Ἄτλας): Astronomi ve navigasyon Titanı.

Prometheus (Προμηθεύς ): Tanrılara karşı çıkan ve insanlığa ateşi armağan eden Titan.

Epimetheus (Ἐπιμηθεύς )
Menoetius (Μενοίτιος)

Okyanus’un kızı:

Mitis (Μῆτις): Yetenekle ilişkilendirilen Titan

Kriyos’un çocukları:

Astrayos (Ἀστραῖος) : Alaca karanlığın Titanı
Pallas (Πάλλας)
Perses: Yıkım tanrısı

Titanların altın çağı, yeni kuşak tanrılar Olimpos Tanrıları tarafından Titanomahi (Titanlar Savaşı) neticesinde son bulmuştur.

Üçüncü Kuşak Yunan Mitolojik Tanrıları – 12 Olimposlu Tanrı

Zeus, Hera, Poseydon, Demeter, Athena, Apollo, Artemis, Aris, Afrodit, Hephaistos (İfestos), Hermes ve Dionisus 12 olimpos tanrılarıdır. Zaman zaman Hestia da bu tanrılar arasında gösterilmektedir. Hades olimpos’ta bulunmadığından bu tanrılar arasında gösterilmez. Öte yandan Persefon’da 12 tanrı arasında gösterilmemektedir. Herkül ve Asklepius’un adları ise zaman zaman 12 tanrı ile anılmıştır. 12 Yunan Tanrısı efsanevi olimpos dağında yaşamaktadırlar. Egemenliklerini Titanlar savaşında Titanları yenip Tartaros’a hapsederek kazanmıştırlar.

Yunan Mitolojisi Tanrıları – Olimposlu Tanrılar

Zeus

Olimpos’lu tanrıların kralı, gökyüzü ve şimşek tanrısı. Zeus titanlar Kronos ve Rhea’dan doğan en genç tanrıdır. Kartal ve Şimşek sembolleri Yunan Tanrısı Zeus’u sembolize etmekte kullanılmıştır. Tanrıça Hera’nın eşi ve kardeşidir. Poseydon ve Hades’in de kardeşidir.

Hera

Zeus’un eşi ve Olimpos’un kraliçesi. Evlilik tanrıçası. Sembolleri nar, tavus kuşu, taç ve inektir.

Poseydon

Deniz ve deprem tanrısı. Sembolleri at, boğa ve yunustur. Kronos ve Rhea’nın oğlu Zeus ve Hades’in kardeşidir.

Demeter

Doğurganlık, tarım, doğa ve mevsimlerin tanrıçası. Kronos ve Rhea’nın çocuğudur. Sembolleri gelincik, meşale ve buğdaydır.

Atena

Bilgelik, savunma, ve savaş stratejisi tanrıçası. Zeus ve Metis’in kızı. Sembolleri baykuş ve zeytin ağacıdır.

Apollo

Işık, bilgi ve şifa tanrısı. Aynı zamanda salgın ve karanlığında tanrısı. Zeus ve Leto’nun oğlu. Sembolleri güneş, lir, ok ve yay.Artemis’in ikiz kardeşi

Artemis

Avcılık, bakirelik, doğum, okculuk ve ay tanrıçası. Ay ve Geyik yaygın sembollerindendir. Artemıs Zeus ve Leto’nun kızı, Apollo’nun kardeşidir.

Ares

Savaş ve Şiddet tanrısı. Sembolleri kalkan, mızrak ve köpektir. Zeus ve Hera’nın oğludur.

Afrodit

Aşk, güzellik ve şehvet tanrıçası. Sembolleri kuş, elma, arı, kuğu ve güldür. Zeus ve Dione’nin kızıdır.

İfestus (Vulcan)

Olimposlu tanrıların Demircilik ustası. Demir ve ateş tanrısı. Hera ve Zeus’un oğlu, Afrodit’in kocası.

Hermes

Tanrıların habercisi. Ticaret, hırsızlık ve oyun tanrısı. Olimpostaki en genç ikinci tanrı.

Hestia

Düzen ve aile tanrıçası. İlk kuşak olimposlu tanrılardandır. Olimpostaki yerini Dionisus’a bırakmıştır. Kronos ve Rhea’nın ilk çocuğu ve Olimpos’un en yaşlı tanrısıdır.

Dionisus

Şarap, tören ve eğlence tanrısı. Zeus ve ölümlü prenses Semele’nin oğlu. En genç olimposlu tanrı. Ayrıca olimpostaki tanrılar içerisinde tek yarı tanrı.

• Yunan Mitolojisi: Yunan Mitolojisinde Tanrılar-Tanrıçalar
• Antik Yunan Mitolojisi ve Felsefe (Ders Notları)

Kaynakça

Anthony Alms (2007). Theology, Trauerspiel, and the Conceptual Foundations of Early German Opera. New York
Fritz Graf (1996). Greek Mythology JHU Press
Guirand, Felix (1987). Greek Mythology.