Seçim Kanunu: Anayasa Komisyonu’ndan kısmi değişikliklerle geçen teklif için muhalefet ‘Cumhur İttifakı kendine göre kıyafet dikiyor’ diyor
AKP ve MHP’nin geçen hafta TBMM’ye sunduğu “Milletvekili Seçim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, Anayasa Komisyonu’nda yaklaşık 17 saat süren ve sert tartışmaların yaşandığı görüşmelerin ardından kabul edildi. Görüşmeler sırasında düzenlemede kısmi değişiklikler yapıldı. Seçim barajının yüzde 7’ye indirilmesi ve cumhurbaşkanının seçim yasaklarından muaf tutulması hükümleri ise korundu.
Yasa teklifinin gelecek hafta TBMM Genel Kurulu’nda görüşülmesi planlandı.
Teklife yönelik itirazları ve önergeleri reddedilen muhalefet partileri AKP ve MHP’ye, “Cumhur İttifakı kendine göre kıyafet dikiyor” eleştirisi yöneltti.
AKP Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı ve MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız’ın ilk imzacılarından olduğu Seçim Yasası değişikliği teklifinin TBMM Anayasa Komisyonu’ndaki görüşmeleri dün saat 15.00’de başladı ve bu sabah saat 07.38’de tamamlandı.
MHP’li Yıldız ülke seçim barajının yüzde 10’dan yüzde 7’ye düşürülmesini, seçmenin “stratejik oy” kullanması ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) yüzde 10 seçim barajının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne aykırı bulmamakla birlikte yüksek olduğuna ilişkin kararına dayandırdı.
Yıldız: İttifaklarla baraj sıfırlandı
Seçmenin barajın aşılması için stratejik oy kullandığına işaret eden Yıldız, ittifaklarla zaten barajın “sıfırlandığını” savundu:
“Şimdi burada tartışacaksınız, 3 mü olsun 5 mi olsun diye. Ama ittifak sistemiyle baraj zaten sıfıra indi. Aslında bunu tartışırken, ‘Niye 3 değil, 5 değil, 0 değil, 7 oldu?’ sorusunun cevabını AİHM vermiştir.
“Yüzde 10’luk barajın takdir marjını aşmadığı, bu durumun ek protokolün 3. maddesine uygun olduğuna hükmetmiştir. Ama biz bu kararı da göz önünde bulundurarak barajı yüzde 7’ye indirmeyi teklif ediyoruz.”
Seçim barajına yönelik önergeler reddedildi
HDP Grup Başkanvekili Meral Danış Beştaş yüze 10 seçim barajının Kürtler, sosyalistler ve muhalefet için getirildiğini ancak partisinin baraj sorunu olmadığını söyledi, “Bu sebeple, biz yüzde 7’yi çok yüksek buluyoruz ama asla kendimiz için değil, hep bana, hep bana demiyoruz. Yüzde 20 yapın biz o barajı aşarız” dedi.
Bunun üzerine MHP’li Yıldız, 12 Eylül darbesi sonrasında anayasaya barajın konulduğunu belirterek, “Millî Selamet ve MHP için konuldu o baraj. Siz yoktunuz daha yeryüzünde” diye itiraz etti.
AKP’li Recep Özel de ittifak partileri için barajın sıfırlandığını anımsatarak, “10’dan 7’ye düşürülmesinin hiç mi anlamı yok? Yüzde 5’e de indirilebilir. Olgun şartlar oluştuğu zaman parlamento bunun kararını verecektir” görüşünü dile getirdi.
Söz konusu madde üzerinde CHP ve HDP’nin barajın sıfırlanması, İYİ Parti’nin ise yüzde 3’e indirilmesine ilişkin önergeleri reddedildi.
Hava gerildi
CHP Genel Başkan Yardımcısı Muharrem Erkek ise cumhurbaşkanının seçim yasaklarından muaf tutulmasına tepki gösterdi.
Erkek, “Partili cumhurbaşkanı, devletin tüm imkânlarını arkasına alıp seçimde yarışacak. Seçimlerde siyasi partiler yarışır. Devlet yarışır mı? Devleti taraf yapmak, devleti çürütmektir” dedi.
Muhalefetin cumhurbaşkanının da seçim yasaklarına tabii olmasına ilişkin önergeleri reddedildi.
Görüşmelerde muhalefet, il ve ilçe seçim kurulu başkanlarının birinci sınıf hakimler arasından kurayla belirlenmesine de tepki gösterdi.
MHP’li Feti Yıldız, Sosyal Demokrat Hakçı Parti’nin koalisyon ortağı dönemde bakanlık yapan Mehmet Moğultay’ın, “Ülkücüleri mi işe alacağız” dediğini ileri sürünce CHP’li Ali Mahir Başarır sert tepki gösterdi.
Bunun üzerine MHP’li Yıldız ayağa kalkarak “Evladım benim adım Feti Yıldız, sesini yükseltme, terbiyeli ol” diye bağırınca, oturuma bir süre ara verildi.
CHP’li Başarır, il ve ilçe seçim kurulu üyelerinin belirlenmesinde “kıdemli hakim” ilkesinin korunmasını isteyerek “Sandık güvenliği, halk iradesi, eşitlik, temsilde adalet gibi konuların bir tarafa bırakılmış. Cumhur İttifakı kendine göre bir kıyafet dikiyor” görüşünü dile getirdi.
‘Siyasi baskı kurulacak’ eleştirisi
İYİ Partili Anayasa Komisyonu Üyesi Feridun Bahşı ise il ve ilçe seçim kurulu oluşumunda yapılmak istenen düzenlemenin seçimlere şaibe düşüreceğini söyledi.
Bir il veya ilçedeki kıdemli hakimin değiştirilme endişesi olmadığı için seçim güvenliği için önemli bir unsur olarak görüldüğünü belirten Bahşı, yeni düzenlemeyle kurulda kimin yer alacağının öngörülemeyeceği gibi, “görevi istemeyen hakimlere kuraya katılmama hakkı” verilmesinin de siyasi baskı sonucu doğuracağına işaret etti:
“Özellikle yerelde, taşrada ama genel olarak, her bir bölgede bir hâkim gelebilecek siyasi baskılardan ötürü bu görevi istemeyebileceği ortadayken, özellikle siyasi iktidarın görüşünde olmayan hakimlerin bu görevden kolaylıkla çekilmesinin yolu açılmaktadır.”
Bir hakimin birinci sınıfa ayrılması için ortalama 8 yıl görev yapması gerektiğini, AKP’nin iktidara geldiği dönemde hakim savcı sayısının 9 bin 467 olduğunu, bugün ise 22 bin 500 civarına çıktığını vurgulayan Bahşı, “Buradaki amaç, İstanbul belediye seçimlerinde olduğu gibi bir sandığa atılmış dört oydan üçünü geçerli, birini geçersiz sayabilen mantığı işbaşına getirmektir” dedi.
Komisyonda bir başka değişiklik ise siyasi partilerin seçimlere katılma koşulunda oldu. Siyasi partilerin seçime katılmaları için Meclis’te grupları olması koşulunu kaldıran maddede, siyasi partilerin “”siyasi partilerin belirtilen süreler içinde il ve ilçe büyük kongrelerini üst üste iki defadan fazla ihmal etmemiş olma” koşulu, “iki kez ihmal etmeme” şeklinde düzenlendi.
Yerel yönetim seçimlerinde, seçmen kütüklerinin güncellenmesi için teklifte 1 yıl olarak öngörülen süre 3 aya düşürüldü.
Buna göre yerel seçimlerde, yerleşim yeri adresine göre oluşturulan seçimin başlangıç tarihinden 3 ay önceki seçmen kütüğü üzerinden güncelleme yapılacak.
Kütük düzenlemesi nedeniyle seçmen hiçbir şekilde oy kullanma hakkından yoksun bırakılmayacak.
CHP parmak boyası önerdi
Görüşmelerde CHP’li komisyon üyeleri, mükerrer oy kullanımını engellemek için parmak boyası uygulamasına geri dönülmesini istedi.
Adresi kapanmış seçmenin oy kullanması yolunu açan düzenlemeyi anımsatan CHP’li üyeler, “aynı adreste birden fazla birbirini tanımayan insanların üst üste gelmesi riskine” işaret etti.
Teklifte, adresi kapanmış olması nedeniyle adres kayıt sisteminde gözükmeyen seçmenlerin en son seçmen olduğu adreslerinde oy kullanabileceklerine ilişkin hükümde de değişikliğe gidilerek, Nüfus ve Vatandaşlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün adres kayıt sisteminde bulunan en son geçerli adresinde oy kullanabileceği hükmü getirildi.
Yapılan bir başka değişiklikle de seçmen nakil işlemleri hakkında seçim kurulu başkanı tarafından itiraz veya şüpheli nakil girişimi olduğu gerekçesiyle nakil işleminin kabul edilmemesi halinde de seçmen kaydının dondurulamayacağı ve kayıtlı olduğu adreste seçmen kaydının devam edeceği hükmü getirildi.
Muhtarlık seçimlerine ilişkin düzenlemede de süre kısaltımına gidildi. Teklifte, muhtarların mazbata alabilmelerinin koşulu olarak, ilk sırada yer alan muhtar adayının, seçilme yeterliliğine sahip olduğunu bir ay içinde belgelendirmesi zorunluluğu yer alırken, komisyonda yapılan değişiklikle bu süre 10 güne düşürüldü. Bu sürede belgeyi getiremeyen muhtar adayı yerine, sırasıyla ikinci, üçüncü sıradakiler için benzer koşullar aranacak.
