Suriye’de beş yıldır süren savaşta 250 binden fazla kişi öldü. Milyonlarca kişi çatışmalardan kaçtı fakat hala neredeyse 18 milyon kişi savaşın yerle bir ettiği ülkede yaşıyor. Peki geride kalanlar ne halde?
Savaşın bedeli
İnsanlar birçok yerde ölüm veya yaralanma tehlikesiyle karşı karşıya. Suriye’de herkes ölen birini tanıyordur. Ama ölenlerin sayısı hiçbir zaman kesin olarak bilinmeyebilir.
Suriye’de aktivistlerin kurduğu İhlâlleri Belgeleme Merkezi kurbanları ve ölüm sebeplerini kayda geçirmek için çalıştı. Aşağıda, grubun iç savaş sırasında öldüğünü teyit ettiği çocuklardan bazılarının isimleri var.
Muhammed al-Muhammed, Humuslu bir erkek çocuk, 22 Nisan 2011’de vurularak öldürüldü
Yaman Riad al-Khudario, Hamalı bir erkek çocuk, 22 Nisan 2011’de vurularak öldürüldü
Basher Qadan, Şamlı bir erkek çocuk, 23 Nisan 2011’de vurularak öldürüldü
Omran Abdullah Salem Qadah, Deralı bir erkek çocuk, 26 Nisan 2011’de vurularak öldürüldü
Fadi Khalid Al-Masri, Deralı bir erkek çocuk, 23 Mart 2011’de vurularak öldürüldü
Seta Naser al-Krad, Deralı bir kız çocuk, 25 Mart 2011’de vurularak öldürüldü
Ahmad Tamim, Humuslu bir erkek çocuk, 17 Nisan 2011’de vurularak öldürüldü
Esra’a Muhammed Younis, Şam’dan bir kız çocuğu, 22 Nisan 2011’de vurularak öldürüldü
Ölenlerin tamamının ismini görmek
19 saatten uzun sürer
Suriye’deki savaşın üç aşaması
Ölen sivillerin sayısı, aylık
1. Silah
Mart 2011’de başlayan rejim karşıtı barışçı protestolar, güvenlik güçlerinin sivillere karşı ölümcül güç kullanması üzerine şiddetlendi.
2. Havan ateşi
2012, savaşın en kanlı yılı oldu. Ölümler daha sistematik hale geldi ve havan topu saldırıları yüksek oranda can kayıplarına neden oldu.
3. Hava saldırıları
Toprak kaybeden hükümet güçleri hava akınlarına başladı. Saldırılar toplu ölümlere yol açtı. ABD öncülüğündeki koalisyon ile Rus ordusu da akınlar düzenledi.
Kaynak: İhlâlleri Belgeleme Merkezi
Kaynak: İhlâlleri Belgeleme Merkezi
Suriye’de kaç kişi kaldı?
Birleşmiş Milletler, Suriye’de 17,9 milyon kişinin kaldığını tahmin ediyor. Bu sayı savaş öncesi 24,5 milyondu. Ülkede kalanların 6 milyondan fazlası, iç mülteciler olarak sınıflandırılıyor.
Ama nerede yaşıyorlar? Birçok vilayette nüfus büyük oranda düştü. Geride kalanların çoğu da şehirlerden kırsal kesime kaçtı.
Şam’ın birçok semtinde hayat normal akışında sürüyor. Fakat başka yerlerde milyonlarca kişi yaşam mücadelesi veriyor. BM 13,5 milyon kişinin insani yardıma muhtaç olduğunu söylüyor. Bunlardan 4,5 milyonu Deyr ez Zor gibi ulaşılması zor yerlerde, kuşatma altında.
Kaynak: UNOCHA
Ülkede kalanlar ne halde?
Beş yıl süren savaş Suriye’nin ekonomisini adeta yok etti. Suriye Politikaları Araştırma Merkezi, savaşın ekonomik maliyetinin 255 milyar dolar civarında olduğunu tahmin ediyor.
İşsizlik tahminen %50’nin üzerinde (2011’de %14 idi.) Suriyeli aileler geçim sıkıntısı içinde. Nüfusun %70’e yakını aşırı yoksulluk seviyesinde, temel beslenme ve günlük ihtiyaçlarını karşılayamıyor.
Tarım sektörünün durumu, tabloyu daha da kötü hale getiriyor. Bir zamanlar ülkenin en büyük sektörlerinden olan tarım, çatışmalarda ağır darbe yedi. Çoğu bölgede şimdi gıda sıkıntısı yaşanıyor.
Bir silah olarak gıda
Gıdanın önemli bir savaş silahı olduğu ülkede, yardımlar sıklıkla karaborsaya veya hükümet kontrolündeki bölgelere yönlendiriliyor. Şam’ın dış mahallelerinde muhaliflerin kalesi konumundaki Doğu Guta gibi bölgelerde süren kuşatmalarda açlıktan ölenler olduğuna dair haberler var.
Gıda üretiminin sınırlı, yardımların da düzensiz olması nedeniyle, ülkenin birçok bölgesinde temel ihtiyaçları karşılamak hem zor hem de çok pahalı.
Örneğin ekmek: Arap dünyasında başlıca gıdalardan biri olan ekmeği ve diğer temel gıdaları, savaş öncesinde Suriye hükümeti sübvanse ediyordu. Karşılığında da halkın desteğini almayı umuyordu.
Fakat buğday üretilen büyük tarım alanları devlet kontrolünden çıkınca sübvansiyonlar azaldı, ekmeğin fiyatı hızla yükseldi.
Beşar Esad bunun üzerine Ukrayna ve Rusya’dan buğday ithal etti. Fiyatlar da, Şam gibi hükümet kontrolündeki bölgelerde nispeten daha istikrarlı oldu.
Gıda fiyatları
Yüzdelik artış – savaş öncesinden 2016’ya
Burada söz konusu olan rejim kontrolündeki bölgeler, Humus ve Halep’in batısıdır.
Savaş zamanı sağlık hizmetleri
Suriye’de yaralanma ve hastalık riskinin artmasıyla, sağlık hizmetlerine erişim de hayati hale geldi. Fakat savaşla beraber, ülkedeki birçok sağlık kurumu da saldırıya uğradı.
İnsan Hakları Tabipleri örgütü, savaşın başladığı Mart 2011 ile Kasım 2015 arasında en az 240 sağlık kurumuna 336 saldırı düzenlendiğini belgeledi. Bu saldırılar 697 sağlık çalışanının ölümüne neden oldu.
336 sağlık kurumlarına saldırı
697 sağlık çalışanı öldürüldü
Kaynak: İnsan Hakları Tabipleri
Sağlık çalışanlarının sayısı, savaş öncesi personelin %55’ine indi. Güvensiz ortam nedeniyle hem sağlık çalışanları hem de hastaların sağlık kurumlarına erişimi devamlı olarak engellendi.
Faaliyet gösteren bir tesis bulmak bile güçleşti. Nüfusun %40’ından fazlasının temel sağlık hizmetlerine erişimi yok. 113 devlet hastanesinin % 58’i ya kısmen çalışıyor ya da tamamen hizmet dışı.
Hastanelerin ve sağlık merkezlerinin 50%’den fazlası
ya kısmen çalışıyor ya da tamamen hizmet dışı.
Kaynak: BM
Gelecek kuşağı eğitmek
2011’den bu yana binlerce çocuk öldürüldü. Kalanları da karamsar bir gelecek bekliyor.
Aileler güvenlik kaygısıyla Suriye’yi terk ettikçe, okul çağındaki çocuk sayısı azaldı. Bu sayı şimdi 2010’a kıyasla bir milyon daha az. Geride kalan çocukların %40’tan fazlası da artık okula gitmiyor.
Suriye’nin eğitim sistemi savaşla darmadağın oldu. Her dört okuldan biri zarar gördü veya yıkıldı, sığınak olarak kullanıldı ya da karargaha dönüştürüldü.
Sağlam kalan okullardan çoğu açılamıyor çünkü ülkedeki öğretmenlerin dörtte biri, yani yaklaşık 52.500’ü görevlerini bıraktı.
Kaynak: Unicef
Tasarım: Charlotte Thornton ve Tom Nurse. Geliştirme: Punit Shah. Videolar: Assaf Abboud ve Joe Inwood. Ek video prodüksiyon: Henry Clarke Price. Metin ve prodüksiyon: Bella Hurrell, John Walton, Nassos Stylianou, Ed Lowther, Mike Hills, Khalil Lubbard, Mohamed Yehia.
