Rusya lideri Vladimir Putin Türk Akımı’na ne için son vermedi
Ankara ile yaşanan gerginliğe rağmen Rusya lideri Vladimir Putin Türk Akımı projesini henüz iptal etmedi. DW’den Andrey Gurkov’un analizi.
Rusya, savaş uçağını düşüren Türkiye’ye karşı ekonomik savaş ilan etti. Başta turizm, lojistik ve ulaşım, inşaat ve gıda branşını kapsayan yaptırımlar hiç tartışmasız Rus tüketici, imalatçı ve hizmet sektörünü de olumsuz etkileyecek. Kremlin bu yaptırım kararlarını alırken hiç tereddüt etmezken, devlete ait enerji şirketi Gazprom’un milyarlarca euro tasarruf etmesini sağlayacak, kâr getirmeyecek bir projeyi iptal etmiyor.
Erdoğan’la ‘jeopolitik anlaşma’
Vladimir Putin, Türk Akımı (Turkish Stream) projesini bundan bir yıl önce Ankara’da mevkidaşı Recep Tayyip Erdoğan ile görüştükten sonra adeta şapkadan çıkarmıştı. Putin beklenmedik bir şekilde Güney Akım’ın (South Stream) sonunu ilan etmişti. Sibirya doğalgazını Karadeniz ve Bulgaristan üzerinden Güneydoğu ve Orta Avrupa’ya iletecek Güney Akım, bazı AB düzenlemelerini ihlal ediyordu.
Putin soruna taraflarca kabul edilecek bir çözümü müzakere masasında aramak yerine milyarlık projeyi bir anda iptal edip aynı boyutlarda bir başka projeyi gündeme getirmeyi tercih etti. Dört hatlı Türk Akımı da Güney Akım gibi Karadeniz’i geçecekti, ancak Bulgaristan yerine Türkiye’de karaya çıkacak ve Türk-Yunan sınırında sona erecekti. Bundan sonrası ise Avrupalı doğalgaz ihracatçıları tarafından halledilecekti.
Yunanistan ile müzakereler
AB’ye kızan Putin’in üzerinde fazla düşünülmeyen, duygusal bir karar verdiği anlaşılıyor. Türk Akımı’nın bittiği yerde Rus doğalgazını iletecek bir altyapı bulunmuyordu. Moskova, Avrupa ülkelerinin sözkonusu hatları inşa etmeye girişeceğini öngörüyordu, beklentiler çıkmadı. Bunun üzerine 2015 ilkbaharında çıkmazı aşmak için hararetli bir arayış başladı.
Putin, Yunanistan Başbakanı Aleksis Tsipras ile 19 Haziran 2015 tarihinde bu çerçevede bir anlaşmaya imza attı. Anlaşmayla Yunanistan Türk Akımı boru hattına bağlanacak hatlar inşa etmeyi taahhüt etti. Yunanistan’a kurulacak hatlar Rusya tarafından finanse edilecekti. Belki de anlaşma, imzalandığı gün değersiz bir kağıt parçasına dönüştü.
Kuzey Akım 2 yol alıyor
Zira Moskova, Kuzey Akım 2 (Nord Stream 2) adını verdiği bir başka boru hattı projesini duyurdu. Proje, mevcut Kuzey Akım’a iki yeni hat eklenerek kapasitenin iki katına çıkarılmasını öngörüyordu. Gazprom bundan 3 hafta sonra Türk Akımı’na doğalgaz taşıyacak bir boru hattının inşasını durdurdu.
Alman siyasetçilerle yürütülen müzakereler ve Gazprom’un 5 Avrupa şirketiyle 4 Eylül’de imzaladığı anlaşmayla Kuzey Akım 2 yol alırken, inşası çoktan başlaması gereken Türk Akımı sürüncemede kaldı. Moskova bu durumu Ankara’daki siyasi belirsizlikle ve 1 Kasım sonrasını beklemeyi yeğlediğini açıklamakla yetindi.
Kremlin neden tereddüt ediyor?
Dikkatli gözlemciler Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da aynı dönemde – hangi nedendendir bilinmez -Türk Akımı projesine ilgisini kaybettiğine dikkat çekiyor. Artık topraklarını Rus doğalgazının transit geçişine sunmak istemiyor, Türk Akımı’nda en fazla bir hatta izin verilmesinden yana bir tavır sergiliyor.
Gazprom için tek hat yeterli değil. Uzmanlar Türk Akımı’nın kârlılığını daha baştan itibaren tartışmalı görüyordu. Ancak planlanan 4 hat 1’e inince bu zarar demek. Aslında Rusya için Türk Akımı projesinden kurtulmak için en uygun zaman şu sıralar.
Buna rağmen Gazprom’un belirleyici kararlarının alındığı Kremlin tereddüt ediyor. Neden? Belki de Putin Rusya için can alıcı önemdeki doğalgaz branşını tüm çekişmelerin dışında tutmak istiyor. AB ile gerginlikte de bu tavrını ortaya koymuştu. Belki de Putin Türk Akımında 1 hatta da razı. Kuzey Akım 2 ile birlikte önde gelen jeopolitik hedefine ulaşmış olacak. Rus doğalgazını Avrupa’ya ulaştırarak Ukrayna’yı tamamen devre dışı bırakacak. Rusya bu ülke ile de ekonomik savaş halinde. Hem de çok daha büyük bir savaş…
Türk Akımı tehlikede mi?
Kremlin, Rusya ile Türkiye arasında yapımı planlanan Turkstream (Türk Akımı) doğalgaz boru hattı projesinde ‘güçlük’ çıktığını teyit etti. Kremlin sözcüsü Dimitri Peskov, Rusya ve Türkiye devlet başkanları Vladimir Putin ve Recep Tayyip Erdoğan’ın Moskova’daki buluşmada işbirliğinin devam ettirilmesi hususunda anlaştıklarını söyledi. Peskov, Turkstream’in ‘güçlükleri de barındıran komplike bir proje olduğunu, ancak çalışmaların planlandığı gibi devam ettiğini’ belirtti. Sözcü, Putin ve Erdoğan’ın projeyi görüşmek üzere yıl sonundan önce bir ya da iki kez daha buluşmalarının beklendiğini sözlerine ekledi.
Eylül ayında Türkiye’den yapılan açıklamada aylardır devam eden projeyle ilgili görüşmelerin başarısızlığa uğramamakla birlikte ‘karşılıklı güven yetersizliği nedeniyle’ şimdilik ‘dondurulduğu’ açıklanmıştı. Kremlin sözcüsü, ‘Türkiye’nin çok önemli bir partnerleri olduğunu’ söyledi.
Turkstream’in, Ukrayna’yı bypass ederek Karadeniz’den Güney Avrupa’ya uzanacak olan Güney Akımı projesini ikame etmesi öngörülmekteydi. Rusya 2014 sonlarında Avrupa Birliği Komisyonu’nun projeyi bloke etmesini gerekçe göstererek Güney Akımı’ndan şimdilik kaydıyla vazgeçildiğini duyurmuştu. Türk Akımı da doğalgazın Avrupa’ya sevkinin Ukrayna güzergâhı dışına çıkarılması amacıyla tasarlanmıştı.
Yunanistan Türk Akımı için imzayı attı
Ekonomik krizden çıkabilmek için alternatif çözüm arayışında olan Yunanistan, Türkiye üzerinden geçecek ‘Türk Akımı’ boru hattı projesine dahil olmak için Rusya ile anlaşmaya vardı.
Cuma günü Rusya’da gerçekleşen ekonomik zirvede iki ülkenin enerji bakanlarının imzaladığı anlaşmayla önemli bir ortaklığın temelleri atılmış oldu. Rusya Enerji Bakanı Alexander Novak, bu anlaşmanın Yunan ekonomisinin yararına olacak çok büyük bir yatırım projesinin başlangıcı olduğunu söyledi.
Proje kapsamında çalışmaların önümüzdeki yıl başlaması ve 2019’da tamamlanması bekleniyor. Projeyle yıllık 47 milyar metreküp gazın Avrupa’ya iletilmesi hedefleniyor.
Alternatif arayışları
Aylardır AB ile yapılan görüşmelerden istediği sonucu alamayan Yunanistan’ın bu hamlesinin ‘alternatif arayışlarına’ işaret ettiği belirtiliyor.
Öte yandan projeyi Rus devlet kalkınma bankası VEB’nin finanse edeceğinin açıklanmasına karşın bu tek taraflı bir özveriye işaret etmiyor. Ukrayna krizi yüzünden Avrupa tarafından uygulanan yaptırımlardan Rus ekonomisini olumsuz etkilenmesi üzerine Rusya da bir süredir benzer bir arayış içine girmişti. Üreticiler bir süredir Rus gazını Ukrayna üzerinden geçmeyen bir boru hattı aracılığıyla Avrupa’ya iletecek bir proje arayışı içindeydi.
Putin’in Rusya ziyaretinde olan Yunan Başbakanı AleksisTsipras’la yapacağı görüşmede Rusya’nın ekonomik darboğazın içinde olan Yunanistan’a ekonomik yardımda bulunma sözü vermesi bekleniyor.
