Antibiyotik kullanırken alkol almanın güvenli olup olmadığı sorusu, çoğu kez tereddütte kaldığımız ve merak ettiğimiz konulardan biri. Oysa genel olarak ilaç alırken dikkat edilmesi gereken birçok yiyecek ve içecek var.
Yiyip içtiklerimizin ilaçlar üzerinde birçok etkisi olabilir. Bu nedenle ilaçla gelen talimatları okumak önemli.
Aldığımız ilaçlar da yiyecekler gibi bağırsaklarda ve daha sonra karaciğerde parçalanır ve bunlar birbirini karmaşık şekillerde etkileyebilir. Bazı yiyecekler ilacın etkilerini artırabilirken bazıları da onu etkisiz hale getirebilir ve her iki durum da tehlike yaratabilir.
İlaçlarla yiyecek ve içecekler arasında meydana gelebilecek etkileşimlere şu örnekler verilebilir:
Alkol
Antihistamin ve antidepresan gibi bazı ilaçlar uyku haline neden olabilir ve alkol bu etkiyi artırabilir.
Bazı istisnalar dışında, günümüzde birçok antibiyotik alkolden uzak durmayı gerektirmez.
Ancak ilaçların alkolle birlikte alınması “alkol kızarıklığı” veya “disülfiram benzeri reaksiyon” olarak adlandırılan başka bir etkiye de yol açar.
Alkol vücutta parçalandığında asetaldehit adı verilen toksik bir madde oluşturur ve vücut bu maddeyi atar. Ama bazı ilaçlar bu maddenin atılmasını zorlaştırıp asetaldehit birikmesine neden olabilir ve kızarma, yüksek tansiyon, kalp çarpıntısı ve kusma gibi semptomlara yol açabilir.
Alkol ile etkileşime giren ilaçların listesi çok geniştir, bu nedenle her zaman ilaç kutusundaki talimatları kontrol etmek veya ilaç reçete edildiğinde eczacıya veya doktora sormak gerekir.
Greyfurt
Greyfurtun 100’den fazla ilaçla, bazıları tehlikeli olabilecek şekilde etkileşime girdiği tespit edildi.
Greyfurt tansiyon ilaçlarının etkisini birkaç kat artırdığından tehlikeli olabilir.
Bunun nedeni greyfurttaki furanokumarin adı verilen kimyasal bileşikler. İlaçlar kana karışmadan önce karaciğerin salgıladığı bazı enzimler tarafından parçalanıyor. Furanokumarinler ise bu enzimleri engelliyor. Bu da bazı ilaçların kandaki yoğunluklarının tehlikeli boyutlara yükselmesi demek.
Sadece bir greyfurt ya da bir bardak greyfurt suyu, bazı kolesterol ilaçlarının etkisini 13 kat artırabiliyor. Bu ise bu ilaçların yan etkilerinin artması anlamına geliyor.
Greyfurt ile etkileşime giren ilaçlar arasında şunlar sayılabilir:
- Bazı kolestorol düşürücü statinler (özellikle simvastatin içeren)
- Bazı aritmi (kalp ritim bozukluğu) ilaçları
- Bazı anti-psikotik (psikiyatrik hastalıkta kullanılan) ilaçlar
- Organ nakli sonrası bağışıklık sistemini bastırmada kullanılan bazı ilaçlar
- Bazı erektil disfonksiyon (sertleşme bozukluğu) ilaçları
Sevilla portakalı ve pomelo meyvesi de furanokumarin içeriyor. Normal portakalda bu madde yoktur ama o da bazen diğer ilaçları etkileyebiliyor.
Yeşil yapraklı sebzeler ve kuru erik
Lahana, brokoli, ıspanak, pazı, kale bitkisi gibi yeşil yapraklı sebzeler, kuru erik ve bazı bitkisel yağlar nispeten yüksek oranda K vitamini içeriyor. K vitamini kanın pıhtılaşmasını sağlıyor.
Ancak kalbiniz için Varfarin (Coumadin) gibi pıhtılaşmayı önleyici, kan sulandırıcı ilaçlar kullanıyorsanız, bu yiyecekler ilacın etkisini azaltacağından dikkatli olmak gerek.
Hatta fazla miktarda yeşil çayın da bu soruna yol açabileceğine dair bir vaka rapor edildiği biliniyor.
Ancak yeşil sebzelerin diyetten tamamen çıkarılması tavsiye edilmiyor; sadece ani K vitamini artışına yol açacak şekilde bir günde aşırı yüklenmeden kaçınmak gerekiyor.
Pıhtılaşmayı önleyici, kan sulandırıcı ilaçlar kullanıyorsanız, dikkat etmeniz gereken gıdaların tam listesi için doktora veya eczacıya danışmalısınız.
Meyan kökü
Siyah meyan kökü glisirizin adı verilen çok tatlı bir kimyasal içeriyor. Ancak glisirizin potasyum seviyelerinin düşmesine neden olup kan basıncını (tansiyonu) etkileyebilir ve sağlıklı insanlarda bile kalp ritmi bozulmasına yol açabilir.
Tansiyon veya kalp sorunlarınız varsa meyan kökünden kaçınmak mantıklı.
meyan kökü
Maya özütü, salamura-fermente yiyecekler, yıllanmış peynirler
Tiramin, kan basıncını (tansiyonu) düzenlemeye yardımcı olan bir amino asit ve vücudumuz normalde tiramini parçalama konusunda çok iyi.
Ama MAOI (monoamin oksidaz inhibitörleri) adı verilen bazı depresyon ilaçları, vücuttaki tiramin seviyesinin artmasına ve tansiyon yükselmesine, hızlı kalp atışına, baş ağrısına, hatta felce neden olabiliyor.
Doktorların en çok korktuğu ilaç etkileşimlerden biri de bu.
Tiramin, Marmite gibi herhangi bir maya özütü (ekstraktı); balık ve et gibi salamura, kürlenmiş, tütsülenmiş veya fermente edilmiş gıdalar, yıllanmış peynirler ve bazı alkollü içecekler dahil olmak üzere birçok yiyecekte bulunuyor.
Çikolata da bir miktar tiramin içerdiğinden genellikle bu etkileşimden şüphelenilse de, gerçekten tetikleyici olduğuna dair fazla kanıt yok.
Bunlar, meydana gelebilecek gıda-ilaç etkileşimine sadece birkaç örnek. İlaç kullanırken kutudaki açıklamaları daima kontrol edin ve ilaç alırken olası etkileşimleri doktorunuza veya eczacınıza sorun.
Çay ve kahve
Demir eksikliğine bağlı anemi (kansızlık) tedavisi için demir sülfat tabletleri kullanırken bunlardan iki saat önce ve sonrasında çay, kahve, yumurta, süt ve süt ürünlerinden kaçınmak gerekir. Bunlar bağırsaklarda demir emilimini azaltır.
Bu ilaçların emilimini artırmak için mümkünse aç karnına ve portakal suyu veya C vitamini takviyesiyle birlikte alınması tavsiye edilir.
———————————— İLGİLİ DİĞER MAKALELER—————————————-
Antibiyotik kullanırken alkol alınabilir mi?
Antibiyotikler bazen diğer ilaçlarla veya maddelerle etkileşime girebilir. Bu, beklenenden farklı bir etkinin ortaya çıkması anlamına gelir.
Bazı antibiyotiklerin yiyeceklerle birlikte alınması gerekirken, bazılarının da aç karnına alınması gerekir.
Peki antibiyotik veya diğer ilaçları kullanırken alkol almak sorun yaratır mı?
İngiltere Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS) internet sitesinde, ilaç kullanırken veya kendinizi iyi hissetmediğinizde alkol almaktan kaçınılması tavsiye ediliyor.
Ancak yaygın antibiyotikleri kullanırken aşırıya kaçmadan alkol almanın genellikle sorun yaratmadığı belirtiliyor.
Fakat ilaç kullanarak iyileşmeye çalışırken aşırı alkol alıp sarhoş olmanın bir yararı olmaz. Sorun, alkolün ilaçla ters etkileşimi değil, vücudu yorması ve su kaybına neden olmasıdır.
Bununla birlikte, bazı antibiyotiklerin bulantı veya baş dönmesi gibi yan etkileri olabilir ve bu etkiler alkolle daha da ağırlaşabilir.
Antibiyotik kullanırken alkol alıp alamayacağınızdan emin değilseniz doktora veya eczacıya sorulması tavsiye ediliyor.
Ancak bazı insanların bir kadeh içki uğruna antibiyotik dozlarını aksatmaları, ilaçlarını almaları gereken zamanda almamaları da doktorları endişelendiriyor.
Bakteriyel enfeksiyonlara karşı antibiyotik kullanırken her dozu zamanında almak önemli.
Doz atlamanın, ciddi bir sorun haline gelen antibiyotik direncini daha da kötü etkilediği belirtiliyor.
Hangi antibiyotiklerle alkol alınamaz?
Aslında doktorların yaygın olarak reçete verdiği antibiyotiklerin çoğu alkolden etkilenmez. Fakat bazı istisnalar da var.
Metronidazol ve tinidazol içeren antibiyotikleri kullanırken (bunlar etkin maddelerdir, ilacın ismi farklı olabilir) alkolden tamamen kaçınmak en doğrusudur.
Metronidazol, diş apsesi, vajinal enfeksiyonlar, cilt enfeksiyonları, enfekte bacak ülserleri ve yatak yaraları için kullanılır.
Tinidazol, metronidazol ile aynı enfeksiyonların çoğunu tedavi etmede ve Helikobakter pilori (H. pilori) adı verilen bakterileri bağırsaktan temizlemede kullanılan bir antibiyotiktir.
Metronidazol almayı bıraktıktan sonra 48 saat, tinidazol almayı bıraktıktan sonra 72 saat boyunca alkolden uzak durmak gerekir.
Metronidazol veya tinidazol kullanırken alkol almak şu yan etkilere neden olabilir:
–Bulantı ve kusma
-Mide ağrısı
-Sıcak basması
-Hızlı veya düzensiz kalp atışı
-Baş ağrıları
-Baş dönmesi
-Uyku hali
Diğer antibiyotikler
Linezolid içeren antibiyotik kullanıyorsanız alkol almaktan kaçınmak iyi olabilir; linezolid içeren ilaçlar şarap, bira gibi damıtılmamış (mayalı-fermente) alkollü içkilerden etkilenebilir.
Doksisiklin: Alkol bu ilacı etkileyebilir ve eskiden beri ağır alkol kullanan kişilerde bu ilaç daha az etkili olabilir.
Çoğunlukla deri, kemik, idrar yolları ve alt solunum yolları enfeksiyonlarında kullanılan ve etkin maddesi sefalosporin – cefotetan olan antibiyotikler alkolün emilimini yavaşlatarak asetaldehit adı verilen maddenin vücutta artmasına neden olur.
Bu ise bulantı, kusma, yüzde kızarma, baş ağrısı, nefes darlığı ve göğüs ağrısı gibi şikayetlere yol açar.
Genellikle alkol bağımlılığı tedavisinde kullanılan Antabus adlı ilacın etkin maddesi olan disulfiram kullanıldığında da benzer semptomlar görülür.
İlacın amacı, alkol alındığında hoş olmayan yan etkiler ortaya çıkararak caydırıcı olmaktır. Semptomlar öyle kötüdür ki bu antibiyotikler alınırken ve birkaç gün sonrasında alkolden kaçınmak önemlidir.
Doğum kontrol hapı
Rifampisin ve rifabutin gibi bazı antibiyotikler doğum kontrol hapının etkinliğini azaltabilir.
Bu ilaçları kullanırken prezervatif gibi ek doğum kontrol yöntemleri kullanmak gerekebilir.
Akademi Portal-Dergi
Bu makale BBC’nin Trust Me I’m a Doctor serisinden alınmıştır.
